ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ:ਬੀਬੀਸੀ ਦੇ ਭਾਰਤ ‘ਚ ਸਾਬਕਾ ਬਿਊਰੋ ਚੀਫ਼ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸਰ ਮਾਰਕ ਟਲੀ ਦਾ 90 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ‘ਚ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਨਬਜ਼ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਾਲੇ ਟਲੀ ਨੂੰ ‘ਬੀਬੀਸੀ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਆਵਾਜ਼’ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਬਿਮਾਰ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਸਾਕੇਤ ਸਥਿਤ ਮੈਕਸ ‘ਚ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਟਲੀ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਮਧੁਕਰ ਉਪਾਧਿਆਏ ਨੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੁਨਿਆ ਲਈ ਨਾ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਲਾ ਘਾਟਾ ਦੱਸਿਆ।
ਮਾਰਕ ਟਲੀ ਦਾ ਜਨਮ ਸਾਲ 1935 ਕਲਕੱਤਾ (ਹੁਣ ਕੋਲਕਾਤਾ) ‘ਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੇ ਕੈਂਬ੍ਰਿਜ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਧਰਮਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਪੜਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਜਗਤ ‘ਚ ਗਿਣੇ-ਚੁਣੇ ਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ, ਜੋ ਨਿਰੰਤਰ ਸ਼ੁੱਧ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਲੋਕ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਣ ਨਾਲ ‘ਟਲੀ ਸਾਹਿਬ“ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਆਪਣੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੇ ਲੰਬੇ ਕਰੀਅਰ ‘ਚ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਕਈ ਯੁਗ-ਪਲਟਾਊ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ‘ਚ 1984 ਦਾ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ, ਭੋਪਾਲ ਗੈਸ ਤ੍ਰਾਸਦੀ, ਭਾਰਤ- ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਜੰਗ ਅਤੇ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਵਰਗੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ। ਉਹ 1992 ‘ਚ ਅਯੁੱਧਿਆ ‘ਚ ਵਿਵਾਦਿਤ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਢਹਿਣ ਸਮੇਂ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਭੀੜ ਦੇ ਹਮਲੇ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਕਮਰੇ ‘ਚ ਬੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੋਂ ਸਥਾਨਕ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਇਆ ਸੀ। ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦੌਰਾਨ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 24 ਘੰਟਿਆਂ ਦੇ ਨੋਟਿਸ ‘ਤੇ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦੇ ਹੀ ਉਹ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ।
ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਦਮਸ੍ਰੀ ਅਤੇ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। 2002 ‘ਚ, ਯੂਕੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਲਈ ਨਾਈਟਹੁੱਡ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨ, ਪਰ ਬਾਅਦ ‘ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ‘ਓਵਰਸੀਜ਼ ਸਿਟੀਜ਼ਨ ਆਫ ਇੰਡੀਆ’ (ਓਸੀਆਈ) ਦਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ‘ਤੇ ਦੁੱਖ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਮਧੁਕਰ ਉਪਾਧਿਆਏ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਸਿੱਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਕਰਨਾ ਪਏਗਾ, ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਉਸਨੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਉੱਚੇ ਮਿਆਰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਲੋਕ ਸੈਂਕੜੇ ਪੰਨਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖਦੇ ਹਨ। ਪਰ 200 ਸ਼ਬਦ ਖ਼ਬਰਾਂ ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਸੋਚਣਾ ਉਹ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮੂਲ ਰੂਪ ‘ਚ ਇੱਕ ਰੇਡੀਓ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ‘ਅਪਨਾ ਅਪਨਾ ਬਦਲਾ’ ਅਤੇ ‘ਨੋ ਫੁੱਲ ਸਟਾਪਸ ਇਨ ਇੰਡੀਆ’ ਵਰਗੀਆਂ ਕਈ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ।