ਕਹਾਣੀ

ਸਾਬਣ ਦੀ ਚਿੱਪਰ

ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਵਿਰਕ ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਧੀਰ, ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੁੱਗਲ, ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਕਲਾ ਦਾ ਸਿਰਕੱਢ ਲੇਖਕ ਹੈ, ਉਹ ਕਹਾਣੀ ਜੋ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਕਰਕੇ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪੇਂਡੂ ਧਰਾਤਲ ‘ਤੇ ਹਨ। ਵਿਰਕ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਸਿਫਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਹਿਜ ਭਾਅ ਤੁਰਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਅਜਿਹਾ ਮੋੜ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਆ ਕੇ ਪਾਠਕ ਅਚੰਭਿਤ ਤੇ ਭਾਵੁਕ ਹੋਏ ਬਿਨਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ। Ḕਸਾਬਣ ਦੀ ਚਿੱਪਰḔ ਵੀ ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਇਕ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। Continue reading

ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਕਮਾਈ

ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਮੁਹੰਮਦ ਸਲੀਮ ਅਖਤਰ ਦੀ ਲਿਖੀ ਕਹਾਣੀ ‘ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਕਮਾਈ’ ਦੀ ਪਰਤ ਭਾਵੇਂ ਇਕਹਿਰੀ ਜਾਪਦੀ ਹੈ ਪਰ ਕਹਾਣੀ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਪਾਠਕ ਦੇ ਜ਼ਿਹਨ ਅੰਦਰ ਕਈ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਤੁਰਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਲੜੀ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ ਜੋ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਚੱਕਰਵਿਊ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦਾ ਖੁਦ ਇਸ ਅੰਦਰ ਫਸਿਆ ਪਿਆ ਹੈ। Continue reading

ਰੇਸ਼ਮੀ ਰੁਮਾਲ

ਬਚਿੰਤ ਕੌਰ
“ਇਕ ਘੁੱਟ ਤੱਤਾ ਪਾਣੀ ਦੇਈਂ ਧੀਏ, ਐ ਗੋਲੀ ਹੇਠਾਂ ਲਾਹ ਲਵਾਂ ਸੰਘ ਤੋਂ।” ਬਿਸ਼ਨੀ ਅੰਮਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤੇਰਾਂ-ਚੌਦਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਪੋਤੀ ਮੁੰਨੀ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ।
“ਅੰਮਾ ਜੀ ਮੈਂ ਕਵਿਤਾ ਯਾਦ ਕਰ ਰਹੀ ਆਂ।” Continue reading

ਯਾਦਾਂ ਦਾ ਵੱਗ

ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਜੰਮਪਲ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਅਤੇ ਕਵੀ ਜ਼ੁਬੈਰ ਅਹਿਮਦ (ਜਨਮ 1958) ਇਸਲਾਮੀਆ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਈ ਸਾਲ ‘ਕਿਤਾਬ ਤ੍ਰਿੰਞਣ’ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵੀ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਹਦੇ ਵਡੇਰੇ ਬਟਾਲੇ ਦੇ ਸਨ। ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਵਿਚ ਵੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ‘ਕਬੂਤਰ, ਬਨੇਰੇ ਤੇ ਗਲੀਆਂ’ (2012) ਛਪ ਚੁਕੀ ਹੈ। ‘ਯਾਦਾਂ ਦਾ ਵੱਗ’ ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਜਲੌਅ ਦੇਖਣ ਹੀ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਮਾਨੋ ਪਿੰਡ ਦੀ ਗੇੜੀ ਲੱਗ ਗਈ ਹੋਵੇ। Continue reading

ਤਾਈ ਮਹਾਕੁਰ

ਜ਼ਮਾਨਾ ਬਦਲਣ ਨਾਲ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਵੀ ਬਦਲ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਕਦੇ ਘਰ ਦੇ ਡੰਗਰ, ਪਸੂ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਜੀਆਂ ਵਾਂਗ ਜਾਪਦੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਟਰੈਕਟਰ ਆ ਗਏ, ਘਰ ਦੇ ਬਲਦ ਵਾਧੂ ਜਾਪਣ ਲੱਗੇ ਪਰ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮੋਹ ਇਸ ਕਦਰ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਪਿਆਰੇ ਲੱਗਦੇ। ਬੁੱਢੇ ਹੋਏ ਬਲਦ ਦਾ ਰੱਸਾ ਬੁੱਚੜਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਫੜ੍ਹਾਉਣਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਲੱਗਦਾ ਪਰ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਮੋਹ ਕਿੱਥੇ? Continue reading

ਪ੍ਰਾਈਵੇਸੀ

ਮਾਪੇ ਆਪਣੀ ਔਲਾਦ ਨੂੰ ਬੜੇ ਚਾਅ ਮਲ੍ਹਾਰ ਨਾਲ ਪਾਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਸਾਂ ਵੀ ਬੜੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਖਾਸ ਕਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੋਂ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਪੁੱਤਰ ਵੱਡੇ ਹੋ ਕੇ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਘਰ ਗ੍ਰਹਿਸਥੀ ਦੀਆਂ ਵਲਗਣਾਂ ਵਿਚ ਕੈਦ ਹੋ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸਾਰ ਹੀ ਬੈਠਦੇ ਹਨ। ਪਰਦੇਸਾਂ ਵਿਚ ਤਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਧੀਆਂ-ਪੁੱਤਰ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਬੇਬੀ ਸਿਟਰ ਬਣਨ ਤੱਕ ਹੀ ਮਹਿਦੂਦ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਲੋੜ ਹੋਈ, ਨਾਲ ਰੱਖੇ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਘਰੋਂ ਬੇਘਰ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। Continue reading

ਆਹ ਹੋਈ ਨਾ ਗੱਲ

ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਅਸ਼ੋਕ ਵਾਸਿਸ਼ਠ ਦਿੱਲੀ ਵਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਧਰਾਤਲ ਵੀ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਰੋਜ ਮੱਰ੍ਹਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਬੜੇ ਸਹਿਜ ਭਾਅ ਤੁਰਦੀ ਅਜਿਹੇ ਮੋੜ ‘ਤੇ ਆ ਖੜ੍ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਥੇ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਇਕ ਤੁਣਕਾ ਜਿਹਾ ਲਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਕੁਝ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ। ਲੋਕਲ ਬਸਾਂ ਦਾ ਸਫਰ ਕਰਦੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਆਮ ਸ਼ਹਿਰੀ ਦੋ ਅਣ ਵਿਆਹੇ ਜੋੜਿਆਂ ਦੀ ਬੱਸ ਇਹੋ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, “ਆਹ ਹੋਈ ਨਾ ਗੱਲ।” Continue reading

ਸੁੰਨੀਆਂ ਟਾਹਣਾਂ ਦਾ ਹਉਕਾ

ਪਿਛਲੇ ਦਿਨੀਂ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਤੁਰ ਗਏ ਉਘੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਗੁਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਲਿੱਟ ਨੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਬਾਰੇ ਬੜੀਆਂ ਯਾਦਗਾਰੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ‘ਸੁੰਨੀਆਂ ਟਾਹਣਾਂ ਦਾ ਹਉਕਾ’ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਭਾਵੇਂ ਬਹੁਤ ਸਾਧਾਰਨ ਅਤੇ ਸਰਲ ਜਿਹਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਕੱਲ ਦੀ ਮਾਰ ਝੱਲ ਰਹੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਬਾਤ ਸੁਣਾਉਂਦਿਆਂ ਲੇਖਕ ਨੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹਉਕਿਆਂ ਵਾਲੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਖਿੱਚ ਛੱਡਿਆ ਹੈ। ਲਗਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਉਕਿਆਂ ਅੰਦਰ ਬੇਵਸੀ ਪੱਕੀ ਹੀ ਸਮਾ ਗਈ ਹੋਵੇ। Continue reading

ਦਾਵਾਨਲ

ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ‘ਦਾਵਾਨਲ’ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਭਾਂਬੜ ਵਾਂਗ ਮੱਚ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਖਲਾਕੀ ਕਹਿਰ ਤੇ ਜ਼ਬਰ ਜ਼ੁਲਮ ਦੀ ਹੱਦ ਹੋ ਗਈ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਦਾਵਾਨਲ ਫੁੱਟ ਉਠਿਆ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਲੱਗੀ ਅੱਗ ਦੀ ਤਸ਼ਬੀਹ ਨਾਲ ਮੁਖ ਪਾਤਰ ਦੀ ਗਾਥਾ ਸੁਣਾਈ ਹੈ। ਇਉਂ ਮੱਚ ਰਿਹਾ ਕੋਈ ਜੀਵ ਹੀ ਤਬਾਹੀ ਦੇ ਮੰਜ਼ਰ ਦੇਖ ਕੇ ਹੱਸ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਪਾਤਰ ਦਾ ਭੇਤ ਇਕ ਇਕ ਕਰਕੇ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਹੈ। Continue reading

ਸਕੂਲ ਦੀ ਬਿਲਡਿੰਗ

ਜੇ.ਬੀ. ਸਿੰਘ
ਕੈਂਟ, ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ
ਇਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਕਸਬਾ-ਦੋ ਮੰਦਿਰ, ਤਿੰਨ ਮਸਜਿਦਾਂ ਤੇ ਚਾਰ ਗੁਰਦੁਆਰੇ। ਚਾਣਚੱਕ, ਉਥੋਂ ਲੰਘ ਰਹੇ ਤਿੰਨ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕਾਂ ਨੂੰ ਰਾਤ ਰਹਿਣ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈ ਗਈ। ਉਹ ਸਭ ਥਾਂਵੀਂ ਗਏ ਪਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਇੱਕਠਿਆਂ ਰਹਿਣ ਲਈ ਥਾਂ ਨਾ ਦਿੱਤੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿਚ ਕੇਵਲ ਸਿੱਖ, ਮੰਦਿਰ ਵਿਚ ਹਿੰਦੂ ਤੇ ਮਸਜਿਦ ਵਿਚ ਕੇਵਲ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹੀ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਸਨ, ਤੇ ਉਹ ਤਿੰਨੇ ਹੀ ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਸਨ। Continue reading