ਫਿਲਮੀ ਦੁਨੀਆ

ਫਿਲਮਾਂ ਵਿਚ ਔਰਤ ਦੀ ਦਸ਼ਾ

ਦੋ ਖ਼ਬਰਾਂ ਨਾਲੋ-ਨਾਲ ਆਈਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਪਤੀ ਨੇ ਬਾਕਾਇਦਾ ਕਾਗ਼ਜ਼ੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਵੇਚ ਦਿੱਤੀ। ਦੂਜੀ ਖ਼ਬਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪਤਨੀ ਪੀੜਤ ਪਤੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਜਲੂਸ ਕੱਢ ਕੇ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖਾਂ ਬਾਰੇ ਪਰਚੇ ਵੰਡੇ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਥੌਮਸ ਹਾਰਡੀ ਦਾ ਨਾਵਲ ‘ਮੇਅਰ ਆਫ਼ ਕੈਸਟਰਬ੍ਰਿਜ’ ਬੜਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਉਪਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ਵੀ ਬਣੀ। Continue reading

ਦੁੱਖਾਂ ‘ਤੇ ਹੱਸਣ ਵਾਲਾ ਚਾਰਲੀ ਚੈਪਲਿਨ

ਚਾਰਲੀ ਚੈਪਲਿਨ ਸੰਸਾਰ ਸਿਨੇਮਾ ਦਾ ਮਹਾਂਨਾਇਕ ਹੈ। ਉਹ ਖੁਦ ਬੇਹਦ ਉਦਾਸ, ਦੁਖੀ ਅਤੇ ਵਖਰੇਵੇਂ ਭਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਉਂਦਾ ਰਿਹਾ, ਪਰ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਭਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਵੀ ਜਿਥੇ ਖ਼ੁਦ ਖ਼ੁਸ਼ ਰਹਿਣ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਦੇਖਦਾ ਰਿਹਾ, ਉਥੇ ਹੀ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ ਵੀ ਵੰਡਦਾ ਰਿਹਾ। ਸੁਨਹਿਰੀ ਪਰਦੇ ‘ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਹਰ ਹਾਵ-ਭਾਵ, ਹਰ ਹਰਕਤ ਆਪਣੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਦੀ ਬਹੁ-ਚਰਚਿਤ ਸ਼ੈਅ ਬਣ ਗਈ। ਸੰਸਾਰ ਸਿਨੇਮਾ ‘ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿਸੇ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਘੱਟ ਹੀ ਪਿਆ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿਚ ਰਾਜ ਕਪੂਰ, ਚਾਰਲੀ ਚੈਪਲਿਨ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਮੁਤਾਸਿਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ‘ਸ਼੍ਰੀ 420’, ‘ਅਨਾੜੀ’, ‘ਜਿਸ ਦੇਸ਼ ਮੇਂ ਗੰਗਾ ਬਹਤੀ ਹੈ’ ਅਤੇ ‘ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਜੋਕਰ’ ਵਰਗੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿਚ ਚਾਰਲੀ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਪਰਦੇ ‘ਤੇ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕੀਤਾ। Continue reading

ਆਲੀਆ ਭੱਟ ਦਾ ਜਲਵਾ

ਅਦਾਕਾਰਾ ਆਲੀਆ ਭੱਟ ਹੁਣ ਤਕ 12 ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿਚ ਕਿਰਦਾਰ ਨੂੰ ਕਮਾਲ ਨਾਲ ਅਦਾ ਕਰਨ ਦੇ ਅੰਦਾਜ਼ ਦੇ ਦਮ ‘ਤੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿਚ ਵਸ ਗਈ ਹੈ। ਆਲੀਆ ਨੇ ‘ਹਮਟੀ ਸ਼ਰਮਾ ਕੀ ਦੁਲਹਨੀਆ’, ‘ਬਦਰੀਨਾਥ ਦੀ ਦੁਲਹਨੀਆ’ ਅਤੇ ‘2 ਸਟੇਟਸ’ ਵਰਗੀਆਂ ਰੁਮਾਂਟਿਕ ਤੇ ਮਸਾਲਾ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵੀ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ‘ਡੀਅਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ’ ਅਤੇ ‘ਹਾਈਵੇਅ’ ਵਰਗੀਆਂ ਗੰਭੀਰ ਵਿਸ਼ੇ ਵਾਲੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿਚ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੀਆਂ ਤਾਰੀਫ਼ਾਂ ਵੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਅਭਿਨੈ ਦੀ ਕਲਾ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿਚ ਮਿਲੀ ਹੈ, ਸ਼ਾਇਦ ਇਸੇ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਉਹ ਮੌਜੂਦਾ ਦੌਰ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫਲ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ। ‘ਉੜਤਾ ਪੰਜਾਬ’ ਲਈ ਆਲੀਆ ਬਿਹਤਰੀਨ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਅਤੇ ‘ਹਾਈਵੇਅ’ ਲਈ ਬਿਹਤਰੀਨ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਐਵਾਰਡ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। Continue reading

ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾ- ਨਿਸ਼ੀ ਕੋਹਲੀ

1960ਵਿਆਂ ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਉਮਦਾ ਨ੍ਰਿਤ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਦਿਲ-ਫਰੇਬ ਅਦਾਵਾਂ ਨਾਲ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਮਨ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਮਕਬੂਲ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਨਰਤਕੀ ਨਿਸ਼ੀ ਜਦੋਂ ਨੱਚਦੀ-ਨੱਚਦੀ ਉਚੀ ਛਾਲ ਮਾਰਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਇੰਜ ਜਾਪਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਅੰਬਰ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਉਲਰ ਪਿਆ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਦੇ ਨ੍ਰਿਤ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਹੀਰੋ ਜਾਂ ਹੀਰੋਇਨ ਦੇ ਵਸ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨਮਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਡਾਂਸਿੰਗ ਕੁਈਨ ਦਾ ਰੁਤਬਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਨਿਸ਼ੀ ਕੋਹਲੀ ਦਾ ਅਸਲੀ ਨਾਮ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਨ੍ਰਿਤ ਕਾਬਲੀਅਤ ਵੱਲ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹਰ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿਚ ਉਸ ਉਪਰ ਫ਼ਿਲਮਾਏ ਭੰਗੜਾ ਗੀਤ ਸਫਲਤਾ ਦੀ ਗਰੰਟੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। Continue reading

ਕਾਲਾ: ਜੜ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ

‘ਕਾਲਾ’ ਸਿਆਸਤ ਦੀਆਂ ਚੁਸਤ ਚਲਾਕੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਦੀ ਹੋਈ ਬੰਦੇ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਨੁਕਤੇ ਦਾ ਸੰਵਾਦ ਹੈ। ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਨਾਮ ‘ਤੇ ਖੁੱਸੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦੀ ਬੇਵਸੀ ਜੋ ਦਿਬਾਕਰ ਬੈਨਰਜੀ ਦੀ ‘ਸ਼ੰਘਾਈ’ ਅਤੇ ਸਿਧਾਰਥ ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ ਦੀ ‘ਪੈਰੋਂ ਤਲੇ’ (ਸੋਲ ਆਫ ਸੈਂਡ) ‘ਚ ਹੈ, ਇਹ ਉਸ ਫਿਤਰਤ ਨੂੰ ਸਮਝਦੀ ਹੋਈ ਗੱਲ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤੋਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਫਿਲਮ ਰੂਪਕਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਦੀ ਹੈ, ਸਮਝਾਉਂਦੀ ਹੈ। Continue reading

ਦਰਦਮੰਦੀ ਤੋਂ ਇਨਕਲਾਬ ਦੀ ਯਾਤਰਾ: ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਡਾਇਰੀਜ਼

ਕੋਹੜ ਦੇ ਰੋਗੀਆਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਨ ਤੁਰਿਆ ਅਰਜਨਟੀਨੀ ਡਾਕਟਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਿੰਬੜੇ ਵੱਡੇ ਕੋਹੜ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਵੱਢਣ ਤੁਰ ਪਿਆ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ‘ਮਨੁੱਖ ਹੱਥੋਂ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਲੁੱਟ’ ਐਲਾਨਿਆ ਸੀ। ਡਾਕਟਰ ਅਰਨੈਸਟੋ ਗੁਵੇਰਾ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖਤਾ ‘ਚੀ ਗੁਵੇਰਾ’ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਦੀ ਹੈ। ਚੀ ਨੇ ਚੌਵੀ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ‘ਚ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰ ਪਿਆਰੇ ਐਲਬਰਟੋ ਨਾਲ ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕੀ ਦੀ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਦੋ ਸੌ ਚਾਲੀ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਲਮ ‘ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਡਾਇਰੀਜ਼’ ਇਸੇ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਪਰਦਾਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਹੰਢਾਏ ਤਜਰਬੇ ਬਾਰੇ ਚੀ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ: “ਮੈਂ ਜਿੰਨੀ ਬੇਇਨਸਾਫੀ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਉਹ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ ਜੋ ਮੈਂ ਸੀ।” Continue reading

ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨਮਾ: 1936 ਤੋਂ 1990 ਤਕ

ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਕੰਦੋਲਾ
ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਬੋਲਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਪੰਜ ਵਰ੍ਹੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਬੋਲਦੀ ਫਿਲਮ ‘ਆਲਮਆਰਾ’ 1931 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਅਤੇ ਮਹਾਂਨਗਰ ਕਲਕੱਤਾ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਲਗਪਗ ਪੰਜ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਬਾਅਦ ਪਹਿਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ 1936 ਵਿਚ ਕੇ. ਡੀ. ਮੇਹਰਾ ਨੇ ਬਣਾਈ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਸ਼ੀਲਾ’ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਹ ਫਿਲਮ ‘ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੁੜੀ’ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਚਰਚਿਤ ਹੋਈ। ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਨੂਰ ਜਹਾਂ ਨੇ ਨਾਇਕਾ ਅਤੇ ਗਾਇਕਾ ਵਜੋਂ ਇਸ ਫਿਲਮ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। Continue reading

ਆਮ ਆਦਮੀ ਅਤੇ ਸਮਾਨੰਤਰ ਸਿਨਮਾ

1970 ਅਤੇ 80ਵਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਸਮਾਨੰਤਰ ਸਿਨਮਾ ਬਨਾਮ ਆਰਟ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਚੜ੍ਹਤ ਸੀ। ਕਵੀਆਂ, ਲੇਖਕਾਂ , ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਦੀ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਪਸੰਦ ਸਨ। ਦਰਅਸਲ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਗੰਭੀਰ ਸੁਰ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ, ਮਸਲਨ ਕਵੀ, ਲੇਖਕ, ਕਲਾਕਾਰ ਤੇ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਨੂੰ ਵਪਾਰਕ ਸਿਨਮਾ ਨੇ ਕਦੀ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਗੱਲ ਵੱਖਰੀ ਹੈ ਕਿ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਕੋਈ ਕਮਰਸ਼ੀਅਲ ਫਿਲਮ ਵੀ ਸਾਰਥਿਕ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੇ ਨਾਲ ਠੀਕ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਵਿਚ ਸਫਲ ਹੁੰਦੀ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। Continue reading

ਮੰਨਾ ਡੇ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ

ਮੰਨਾ ਡੇ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਸਨਅਤ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਸਿਰਮੌਰ ਗਾਇਕ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਸ਼ੈਲੀ ਤੇ ਅੰਦਾਜ਼ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਵਿਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਿਲ ਸੀ। ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ ਅਤੇ ਤਲਤ ਮਹਿਮੂਦ ਆਦਿ ਗਾਇਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਭਾਵੇਂ ਅਰਧ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗੀਤ ਗਾਏ ਪਰ ਜਿਸ ਸ਼ਿੱਦਤ ਅਤੇ ਗਹਿਰਾਈ ਨਾਲ ਮੰਨਾ ਡੇ ਨੇ ਗਾਇਆ, ਉਸ ਦਾ ਹੁਣ ਤਕ ਕੋਈ ਸਾਨੀ ਨਹੀਂ। ਮੰਨਾ ਡੇ ਜਿਸ ਵੀ ਅਦਾਕਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ, ਵਾਹ-ਵਾਹ ਖੱਟੀ। ਅਥਾਹ ਦੀ ਕਾਬਲੀਅਤ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਮੰਨਾ ਡੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੁਤੰਤਰ ਪਛਾਣ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬੜੀ ਘਾਲਣਾ ਘਾਲਣੀ ਪਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਿਲ ਸੀ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿਚ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਪੌਰਾਣਿਕ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿਚ ਗਾਉਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਿਲਿਆ। Continue reading

ਮੇਘਨਾ ਦਾ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਖਿੜਿਆ: ‘ਰਾਜ਼ੀ’ ਸੌ ਕਰੋੜੀ

ਫਿਲਮ ‘ਰਾਜ਼ੀ’ 100 ਕਰੋੜੀ ਕਲੱਬ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਸਾਲ ਦੀ ਪੰਜਵੀਂ ਵੱਡੀ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਫਿਲਮ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਫਿਲਮ ਅਸਲ ਵਿਚ ਫਿਲਮਸਾਜ਼ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਦੀ ਫਿਲਮਸਾਜ਼ ਧੀ ਮੇਘਨਾ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਵੱਡੀਆਂ ਪੁਲਾਂਘਾਂ ਪੁੱਟਣ ਵਾਲੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਆਲੀਆ ਭੱਟ ਦੀ ਫਿਲਮ ਹੈ; ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਫਿਲਮ ਵਿਚ ਵਿੱਕੀ ਕੌਸ਼ਲ, ਰਜਿਤ ਕਪੂਰ, ਸ਼ਿਸ਼ਿਰ ਸ਼ਰਮਾ, ਜੈਦੀਪ ਅਹਿਲਾਵਤ, ਆਰਿਫ ਜਕਾਰਿਆ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਆਦਿ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੇ ਜਲਵੇ ਖੂਬ ਦਿਖਾਏ ਹਨ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਨਾਲ ਮੇਘਨਾ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਚੰਗੇ ਸਫਲ ਫਿਲਮਸਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿਚ ਆ ਗਈ ਹੈ। Continue reading